A̱byin A̱kwa Ibom
|
Á̱ lyuut ati̱kut wuni di̱n Tyap Maba̱ta̱do ja (Maba̱ta̱do) |
| Kpaat | 23 Zwat A̱kubunyiung 1987 |
|---|---|
| A̱lyem a̱gwomna̱ti | Shong |
| Tsung-a̱byin | Afi̱rika |
| A̱byin | Naijeriya |
| A̱cyian | Uyo |
| Shyia̱ di̱ fam tyok a̱byin | Naijeriya |
| Shyia̱ di̱ fam jen | UTC+01:00, Western European Time |
| Coordinate location | 5°0′0″N 7°50′0″E |
| Ofit wu nang a̱kwak a̱son a̱gwomna̱ti wu ba̱ng a̱ni | Governor of Akwa Ibom State |
| A̱kwak a̱son a̱gwomna̱ti | Umo Eno Bassey |
| Sa a̱pyia̱ a̱gwomna̱ti | Akwa Ibom Executive Council |
| Sa kpa cam a̱byin | Akwa Ibom State House of Assembly |
| Byia̱ (a̱gi̱)gak ma̱ng | A̱byin Abya, A̱byin Ki̱rosi̱riva, A̱byin Rivat |
| Official website | https://akwaibomstate.gov.ng/ |
| Sa mat tá̱si̱la | Category:Maps of Akwa Ibom State |

A̱byin A̱kwa Ibom yet a̱byin badundung kya di̱ fam A̱tat-A̱tak a̱byin Naijeriya. Ka̱ byia̱ gak ma̱ng A̱byin Ki̱rosi̱riva di̱ fam a̱tyin, A̱byin Rivat ma̱ng A̱byin Abya di̱ nfam jenshyung ma̱ng a̱za-jenshyung, mbeang A̱gba̱ndang Kyai A̱sa̱khwot Ati̱lantik wu di̱ fam a̱tak hu. A̱byin ka shyia̱ a̱lyoot neet mi̱ A̱ghyui Kwa Ibo kikya ka̱ saat a̱byin di̱ nkap nfeang a̱ni ka̱ sii du kpa̱ra̱p a̱ nwuo A̱ngam A̱sa̱khwot Boni wu.[1] Á̱ ka̱u A̱byin Ki̱rosi̱riva, huhwa á̱ si̱ shyia̱ a̱byin A̱kwa Ibom ma̱ a̱lyia̱ 1987. A̱byin ka byia̱ susot a̱gwomna̱ti mali 31, ma a̱cyian nka kya si̱ yet a̱keang Uyo.
Mami bibyin badundung 36 hu, A̱kwa Ibom wa yet 30 mi̱ shi kyai a̱byin mbeang swak ma̱ng a̱fwuon mi̱ shi á̱niet, ma̱ng á̱niet nang á̱ ku tyan ba̱ na bai kpa̱mkpaan ma̱ng milyon 5.5 ma̱ a̱lyia̱ 2016.[2] Di̱ fam lyennkhang-a̱byin, a̱byin ka ka̱u tsi̱tsak susop manggi̱rup A̱ka̱wa̱tyia̱ Afi̱rika mi̱ khwong nka hu di̱ fam a̱tak nka ka̱ya̱u mbeang susop byiek Ki̱rosi̱riva-Naija ji ma̱ á̱kum nkap a̱byin ka. A̱tsatsak za̱kwa a̱ghyang nang a̱byin ka byia̱ a̱ni wuwa yet a̱ka̱ghyui Imo ma̱ng Ki̱rosi na na̱ kpa̱ra̱p a̱ corop ma̱ a̱gi̱gak nfam a̱tyin ma̱ng jenshyung A̱kwa Ibom na ma̱nang A̱ghyui Kwa Ibo ka si̱ ka̱u a̱byin ka a̱feang ka̱ sii du kpa̱ra̱p a̱ nwuo ma̱ A̱ngam A̱sa̱khwot Boni wu. Da̱ a̱swang fam a̱tak-a̱tyin a̱byin ka á̱ si̱ mbyia̱ A̱vwuocok Sop Stubb Creek ka, a̱vwuo nang á̱niet-a̱kat cat tyak ma̱ng nyám a̱yit ji̱ shyia̱ a̱ja a̱ni nang tsáng, zeám a̱sai nzwua̱i (Cercopithecus nictitans), a̱ka̱kha̱ a̱shong bung-pyia̱ (Cercocebus torquatus), ma̱ng zeam (Cercopithecus sclateri) dundung ma̱ng cyuó Afi̱rika ma̱ng zeám NAijeriya-Kemerun ji (Pan troglodytes ellioti).[3][4][5][6] Mi̱ kyai a̱sa̱khwot wu, a̱byin ka si̱ byia̱ nyám a̱sa̱khwot nang fa̱n Cetacea vwuon nang doli̱fin zwua̱i-a̱kurung (Tursiops truncatus), Stenella attenuata, Megaptera novaeangliae, ma̱ng ori̱ka (Orcinus orca).[7]
A̱byin A̱kwa Ibom a̱fwun ka byia̱ nnwap ma̱ a̱di̱di̱t nvwuon, a̱wot nnwap Ibibyo, A̱naang, ma̱ng Oron si̱ yet kyangbwak nyiung hwa ma̱nang ba̱ fwuong á̱ghyang, da̱ nna, na̱ shyia̱ nfamkhai Sa̱net A̱za-A̱tyin, A̱za-Jenshyung, ma̱ng A̱tak ni̱nia.[8]
Da̱ a̱lyiat tungzwa, A̱byin A̱kwa Ibom ni̱ ghwut ma̱ng hya̱u-a̱fang ma̱ng a̱za̱za̱rak gat a̱wot kikya si̱ ghwut ma̱ng á̱na a̱ swak ma̱ a̱byin Naijeriya ka a̱ni.[9] A̱cyuang a̱ka̱vwuo nta̱m nkyang na̱ laai byia̱ shi ni̱nia yet khap, a̱vwuo ka á̱ nshyiat nkyayak nang a̱kamm, a̱cyi, ma̱ng a̱ca̱cet tsuntswang a̱ni dundung ma̱ng bwoi fa̱n mbeang ba̱ng kup-di̱da̱n. A̱mgba̱m ma̱ng a̱gai a̱ka̱kurum nang á̱ shyiat mi̱ hya̱u-a̱fang wu a̱ni, A̱kwa Ibom wa yet swak ma̱ng a̱ni̱nai mi̱ Ga̱fang Byi̱k Á̱nietbishyi mi̱ Naijeriya mat ndyia̱ zakwa byian ma̱ a̱di̱di̱t.[10][11][12]
A̱ya̱fang
[jhyuk | jhyuk a̱tyin ka]- ↑ Onyeakagbu, Adaobi (5 Zwat Swak 2021). "See how all the 36 Nigerian states got their names". Pulse Nigeria. Retrieved 22 Zwat Swak ma̱ng Sweang 2021.
- ↑ "Population 2006-2016". National Bureau of Statistics, Nigeria. Retrieved 14 Zwat Swak ma̱ng Sweang 2021.
- ↑ Inemesit, Akpan-Nsoh (14 Zwat Tswuon 2018). "'Akwa Ibom primates on brink of extinction'". The Guardian. Legwot, Naijeriya. Retrieved 17 Zwat Swak ma̱ng Sweang 2021.
- ↑ Eniang, Edem A.; Akani, Godfrey C.; Amadi, Nioking; Dendi, Daniele; Amori, Giovanni; Luiselli, Luca (15 Zwat A̱natat 2016). "Recent distribution data and conservation status of the leopard (Panthera pardus) in the Niger Delta (Nigeria)". Tropical Zoology. 29 (4): 173–183. Bibcode:2016TrZoo..29..173E. doi:10.1080/03946975.2016.1214461. S2CID 89244146. Retrieved 17 Zwat Swak ma̱ng Sweang 2021.
- ↑ Baker, Lynne R. (27 Zwat Nyaai 2012). "Report on a Survey of Stubbs Creek Forest Reserve, Zwat A̱taa 20 – Zwat A̱natat 5, 2003". WCS. Retrieved 17 Zwat Swak ma̱ng Sweang 2021.
- ↑ Ogar, Dave A.; Asuk, Sijeh A.; Umanah, I.E. (2016). "Forest Cover Change in Stubb's Creek Forest Reserve Akwa Ibom State, Nigeria". Applied Tropical Agriculture. 21 (1): 183–189. Retrieved 17 December 2021.
- ↑ "Home : Biodiversity Preservation Center, Uyo, Akwa Ibom". Home : Biodiversity Preservation Center, Uyo, Akwa Ibom. Retrieved Zwat A̱natat 5, 2024.
- ↑ "Akwa Ibom tribes – Soluap". soluap.com. Retrieved 2024-05-27.
- ↑ Akanbi, Festus (19 Zwat A̱kubunyiung 2021). "As Anambra, Kogi Join Oil-producing States". This Day. Retrieved 15 Zwat Swak ma̱ng Sweang 2021.
- ↑ "Human Development Indices". Global Data Lab. Retrieved 15 Zwat Swak ma̱ng Sweang 2021.
- ↑ "The Gang of 43 breaks cover". Africa Confidential. Retrieved 15 Zwat Swak ma̱ng Sweang 2021.
- ↑ ""Everyone's in on the Game"". Human Rights Watch. 17 Zwat A̱ni̱nai 2010. Retrieved 15 Zwat Swak ma̱ng Sweang 2021.
| Bibyin Badundung Naijeriya | |
|---|---|
| Abya • A̱bonyi • A̱da̱mawa • A̱do • A̱kwa Ibom • A̱na̱mba̱ra • Ba̱ri̱no • Ba̱uci • Ba̱yelsa • Benuwe • Da̱li̱ta • Fam A̱cyian Bundundung • Gwombe • Ikiti • Imo • Inugu • Ji̱gawa • Ka̱duna • Ka̱na̱u • Ka̱sina • Kebi • Ki̱rosi̱riva • Kogi • Kwara • Legwot • Naija • Na̱sa̱rawa • Ogun • Ondo • Oshun • Oyo • Pi̱lato • Rivat • Sokoto • Ta̱raba • Yobe • Za̱mfa̱ra |