A̱yang-a̱gwam
|
Á̱ lyuut ati̱kut wuni di̱n Tyap Maba̱ta̱do ja (Maba̱ta̱do) |
| Tafa | Queen mother |
|---|---|
| A̱vwuo | Afrika |

A̱yang-a̱gwam (ku A̱yanga̱gwam) yet gan ja nang á̱ ni̱ ntyan a̱nyiuk a̱ghang ba̱ ka bang tyok a̱gwam a̱mali mi̱ taada Afi̱rika. Ku nang á̱ mbyia̱ si̱sak ji á̱ ntyan "queen mother", nang a̱ka̱wat mba na kai a̱ka̱keang, a̱lyiat kwai nfwuo a̱niet, ma̱ng zwa taada,[1] ba̱ ni mun ba̱ ba̱ng a̱wat mi̱ a̱gwomna̱ti a̱mali ma̱ng "ba̱ng tyok di̱ swat nyinyang ma̱ng cet."[2].
Bibya yet a̱cucuk kpang a̱cyiet, kwai nfwuo a̱niet , ma̱ng ntyiet zwa taada kai a̱byin Afi̱rika ka: A̱kang ba, di̱ kidee, a̱ lyen mba nang a̱cucuk a̱niet bang kwai nfwuo a̱niet a̱mali bya a̱ni a̱wot ba̱ bu nyiak gado da̱ a̱vwuo mba mi̱ gang a̱nyiuk nyeang;[3] A̱wot mi̱ Uganda, á̱ na nyia̱ ta̱m ma̱ng swáng a̱lyiat ji á̱ ntyan a̱nyiuk ba̱ ba̱ng da̱ a̱wat mba a̱ni.[4] Tyan cet nang a̱yaayang á̱gwam ba̱ ba̱ng a̱ni ku si̱ tyiak neet ce zi shyia̱ a̱za̱son tyok cit, a̱mbga̱m ma̱ng a̱nia ce 21st si tyak mba di̱ laai di̱n nkhang ngaan. A̱lyiak ba yet a̱niet ntam a̱kwak a̱son a̱yang a̱nyiuk mi̱ nta̱du Afi̱rika, a̱cyiet nwuak a̱pyia̱.
Nkhang
[jhyuk | jhyuk a̱tyin ka]A̱yaayang-á̱gwam, yet a̱niet bya nang a̱fak da̱ mba ani ma̱ng nta̱m kwai nfwuo a̱niet, mbeang nwat shi da̱nian a̱niet tyok cit a̱ta̱bat. A̱mgba̱m ma̱ng a̱nia̱, kyang hu nang ba si̱ lyiat a̱ni a̱si̱ nyia̱ ta̱m ma̱ng a̱nhu bah: Ma̱ng njen nyiak, a̱si kwok ba ka ngyei a̱niet ntyok ya a̱pyia̱ mba,[5] mi̱ a̱ghang a̱niet, ba̱ byia̱ a̱kang cet a̱lyiat cam tazwa a̱ka̱bung a̱nyiuk (ku a̱ka̱bung na̱ mun ka̱p a̱tyok ma̱ng a̱nyiuk dungdung, nang ta̱kai a̱wam-cet, katnaan ma̱ng a̱mun nyeang,[1] a̱mgba̱m ma̱ng Jen jhang, a̱si yei mba a̱tan a̱yaayang a̱si̱ ba̱ nyan a̱tan kyang a̱ni, ba̱ si̱ byia̱ tangka̱i cat na̱ng á̱ cat a̱ni.
Ya̱fang
[jhyuk | jhyuk a̱tyin ka]- ↑ 1.0 1.1 Farrar, Tarikhu (1997). "The Queenmother, Matriarchy, and the Question of Female Political Authority in Precolonial West African Monarchy". Journal of Black Studies. 27 (5): 579–597. doi:10.1177/002193479702700501. JSTOR 2784870. S2CID 142351141.
- ↑ "Queen Mothers - Advocates for Change". West and Central Africa. UNICEF. Archived from the original on 4 March 2016. Retrieved 3 January 2016.
- ↑ Resource Information Center (18 October 1999). "Ghana: Information on the "Queen Mother" Tradition among the Kwahu People of Ghana". Refworld. United States Bureau of Citizenship and Immigration Services. Retrieved 3 January 2016.
- ↑ Rwakabukoza, Rebecca (3 December 2015). "Uganda: Tracing Uganda's History Through Stories of Motherhood". All Africa. Retrieved 4 January 2016.
- ↑ Ephirim-Donkor, Anthony (2015). de gyii African King: Patrilineal and Matrilineal Struggle among the Effutu of Ghana. University Press of America, Inc. p. 237. ISBN 9780761865049.