Jump to content

Bibi Titi Mohammed

Neet di̱ Wikipedia
               

Á̱ lyuut ati̱kut wuni di̱n Tyap Maba̱ta̱do ja (Maba̱ta̱do)

Bibi Titi Mohammed
a̱tyubishyi
Sot mbyina̱nap Jhyuk
A̱byin mbyinTa̱nzaniya Jhyuk
A̱lyoot kyangbwakMohammed Jhyuk
A̱tuk mbyinZwat A̱taa 1926 Jhyuk
A̱keang mbyinDar es Salaam Jhyuk
A̱tuk kwi5 Zwat Swak ma̱ng Jhyiung 2000 Jhyuk
A̱keang kwiJohannesburg Jhyuk
A̱lyem mbyinSwahili (a̱lyem) Jhyuk
Lilyem a̱ lyen lyiat, lyuut ku tyia̱ bwak ma̱ng a̱nhu a̱niShong, Swahili (a̱lyem) Jhyuk
Convicted oftreason Jhyuk
Ta̱ma̱tyukwainfwuo-á̱niet, civil servant, freedom fighter, a̱tyufuut cat-a̱shai Jhyuk
Memba sot kwai-nfwuo-á̱nietTanganyika African National Union Jhyuk
Described at URLhttps://www.oxfordreference.com/view/10.1093/oi/authority.20110803100203946 Jhyuk

Bibi Titi Mohammed (June 1926 – 5 November 2000) ku yet atyu Tanzanian asi nyia tam mang siyasa zam. A ku byin ngu mang gwat anatat 1926 mang Dar es Salaam, Mang Jen nang capital of former Tanganyika. A ku jong ngu tam freedom fighter asi shyia azama atyu aku fara yet presiden asi Tanzania, Julius Nyerere. Bibi Titi Mohammed ku yet atyo nyung ma aniet ntam Tanganyika African National Union (TANU), pati hu ku ku Kwan ku si li nang ba shyia yanchi si Tanzania, ba si bang tyok si ministerial positions.[1][2] Mang gwat swak 1969, aku tyia ngu mang khwo ,ama, baya alyia afiyang mang khwo, asi jong ngu presidential pardon.

Nkhang shyiacet

[jhyuk | jhyuk a̱tyin ka]

Tat a̱pyia̱

[jhyuk | jhyuk a̱tyin ka]

Nang gu nshyia di laii mang Matumbi nwap, atyia ngu wu si lak tyia ngu ma avwuo fang, sabo a fwuong awun ana shai adini kpa apyiang ngu wu. Jen nang atyia ngu wu ni nkwu ani, ayeang nbwin ngu si tyia ngu ma vwuo fang, don a li yet lyen kwang di fung ngwon anab.[1] Bibi Titi's mother's influence biyang Bibi kwan women's rightsasi biyang ngu mang kwan ngu hu independence.

Nyeang Ma̱ng mman

[jhyuk | jhyuk a̱tyin ka]

Ma lyia swak ma nai, asi nyeang akwukwop atyok, atyu gu si kauo nyeang hu mang angu nang gu nbyin ngwon afara ngu ka ani, asi nge ka Halima. Sabo mang Bibi Titi's ideals, asi shim ngwon ka ka nat nyeang ba, sai nang ka tyaik fang hu. Bibi Titi si bu nat nyeang gyeang asi kwuo mang atyok afiyang agyeang.[3]

A̱cyiet kwai nfwuo a̱niet

[jhyuk | jhyuk a̱tyin ka]

Bibi Titi Mohammad fara acyiet kwai nfwuo nang achu bom bubom wa ma ngoma (a dance and music group), ma vwuo gu ngwai byin agwam Mohammed during Maulidi. Ma lyia 1950s, after World War II, asi fara nwuo mang nationalist movement mang Tanzania mang zwat anat, 1954, TANU atyu gyii wu wa yetJulius Nyerere. Asi zama akpandang ngu, Nang a gabatat mang ang gu ma lyia 1954 da vwuo achu tyong kwanng nchung amali cab.[4]

Ma 1955, Mohammed si yet atyu bang kujara si 'Umoja wa Wanawake wa Tanzania' (UWT - United Women of Tanzania), si ku yet gefe anyuik asi TANU. Mamin zwat tsat de nwuo ngu hu de tyok hu, asi iya asi Kwan asi bai mang anyuik ba lan cet 5000 anyuik mami TANU asi biyang nba di kwan mang shyia yenchi apyia nba ba si British colonial rule. Mohammed a ku kwan asi bai mang UWT's shai fwuo de sisak gu na shai fwuo anyuik danian colonialism de jyeat ba anwhuat anyung.[3]

Tanzania zama akyeang ka yong ma nyin nka ani ma lyia 1961, ku ma tyok ngu hu si biyang de lyut constitution ma 1964. Asi yet adadai minista asi women and social affairs asi kuma san avwuo asi anyuik ma Tanzanian government. Kuma, asi kwan de khuk akavwuo de nyean All African Women Conference.

Mang 1965, Bibi Titi si lyin cuk nsat gu ji, ku yet lyin cet ngu hu. Ma 1967, asi chiok de nchuk gu ji ma pati si central committee. Asi gwut cat tyok si Arusha Declaration, Nyerere's lap shiri si African socialism. ku si gwut ku hyat Kab si central comiti aniet ntam ba de kwai nkyeang. Sabo alyiak anyuik nyia makaranta ba, ba byia cet byia nkyeang na na byeang nba shiat kyeang ntayang bukatu ani ba.[3]

Bibi Titi Mohammed yet atyu nang a fak da ngu de gyii TANU (Tanganyika African National Union), si ku yet abandang kyeang asi kwai nfwuo pati ma Tanzania. Mohammed's nshyia ngu si fara ma de myim mang Julius Nyerere, atyu ana yet afara presiden. Mohammed mang anyuik agyeang nang aniet Sofia Kawawa ba si iya bang tyok, tyok mang TANU, sabo mang Nyerere's shim ba ma alyiat atyok mang anyuik yet kyeang nyung. Jyet anyuik yanchi nba ba si fak da ngu ma Nyerere's policy, jyat Mohammed kyeang nang gu cat ani. Bibi Titi Mohammed ngu was yet shugaba asi anyuik si TANU, ange Umoja wa Wanawake wa Tanzania (UWT). Atung ba ka yet asi nang a fak da nka ani mang nban shim nkyeang si TANU. UWT asi bu yet atan nkyeang ntam asi kwan mang tung anyuik ba kakam de Tanzania.

Ta̱bat ma̱ng nyim

[jhyuk | jhyuk a̱tyin ka]

Ma zwat sak 1969, Bibi Titi mang atyu adama yet Labour Minister Michael Kamaliza asi tabat ba, nbyeang acecet akwot akob anaii, asi cat ba turung agovmen ba ma ncet.[5] ku si li nang zangazanga ani, asi kwan gu li nang gu san tyok Tanzanian government. Tanzania's first treason zwang si doot, kuma bayan mmam 127-day zwang, Mohammed asi tyia ngu mang life imprisonment; asi tabat ngu asi tyia ngu amali. Nang a tyiak zwang ji ani, achiet kwai nfwuo ngu hu si hada mang tyun ngu, alyiak akpandang ngu si lak ngu. Naii ma khwo hu , tyok ngu hu, asi fak nsum nguu, asi tyun ngu ma nyeang hu asi wot ngu manyin ngu gu Kwan gu hyia mang aniet ba nang gu ndyen kyeang ba. Baya alyia afiyang mang khwo hu , Nyerere si hyia nang gu ndyen kyeang ba, asi tyun ngu mang khwo hu.

A̱khwu ma̱ng lyen lilyim

[jhyuk | jhyuk a̱tyin ka]

Nang Bibi Titi atyun ngu mang khwo ani, asi ghut ma niet asi swan ma nyin ngu had akhwu ngu ma Johannesburg, South Africa.[6][7][8] ma lyia 1991, nang Tanzania ngwai alyia swank ntat si shia yenchi nka ani, Bibi Titi ba si gwut ma bang npaper si pati nang "A Heroine of Uhuru (Freedom) Struggle". Mang zwat sak manyung atuk afyon, 2000, Mohammed asi khwu mang Net Care Hospital in Johannesburg, ma avwuo nang a nkwan gu zwan ani.[9]

  1. 1.0 1.1 Lwannia, Joseph (January 30, 2015). "Bibi Titi Mohamed and the historical context of the time in Tanzania". Awaaz Magazine. Archived from the original on May 23, 2022. Retrieved February 20, 2026.
  2. Don (January 23, 2016). "BIBI TITI MOHAMMED MAMA WA WATANGANYIKA ALIYE SAHAULIWA". Mtiwadawa (in American English). Archived from the original on December 10, 2018. Retrieved December 9, 2018.
  3. 3.0 3.1 3.2 "Bibi Titi Mohamed". African Feminist Forum (in American English). March 14, 2016. Retrieved November 25, 2018.
  4. Meena, Ruth (July 24, 2007). "Gender and Political Empowerment: a Conversation with Tanzanian Political Veteran Bibi Titi". GWS – Feminist Knowledge – Politics. Archived from the original on July 24, 2007.
  5. "Bibi Tit and the Treason Trials of 1970". The EastAfrican. November 10, 1999. Archived from the original on November 28, 2006. Retrieved April 5, 2020.
  6. "Mwalimu Nyerere Was Firm On Women's Empowerment [analysis]." Africa News Service, October 15, 2010.
  7. "Bibi Titi Mohamed – African Feminist Forum". African Feminist Forum (in American English). March 14, 2016. Retrieved May 24, 2018.
  8. "'1964 Army Mutineers Were Inspired By the Zanzibar Revolution' [interview]." Africa News Service, June 1, 2011
  9. "Back to Work After Election Riots". www.hartford-hwp.com.