Idia
JEN SHIE ACET (RAYUWA)
Aniet jyuut khang kin bye nkhang Jen gun shyei ACET aniba; atsa lyen nung Idia shyi ming swan din jen ji aku nkwan zwang Idah ji ja ani[3] (1515 – 1516) danian aku Kwan zam tazwa shyi ya aywan zwang ji ning Beni shyei ani.[2]
Aya anu zam, danian Idia, aniyawa sin bye, anye adidam tazwa ncet ning tyok ngwan gu ka kunma byin ka ani din Jen gun bang tyok hu ani.[2] Aku nbye bwak zam tazwa shye ya aswon ntyok ka, danian aku yet agwang-zwang a, danian aku Kwan zwang ji zam neet din jen ji ngwan gu ka nbang kan nyiyak tyok hu ba ani, sinat Jen gun nyiyak tyok Oba (agwam) asi aniet, Edo hu ani.[4]
Ayang-ntyok (Queen) Idia ku nbye bwak zam danian kup bung ntyok ngwan gu ka angyei Esigie ani, di sisak ji din jen ji atye wu n akhwu ani ngyei Oba Ozolua. Anya wa sin byie, gu sin goo ngwanka di yet akhwat akwap tazwa anyuk gu angyei nkwan tazwa Anayuk gu hu angyei Arhuaran ani, guwa ku myim a kup gu bung ntyok Oba hu, danian zwang Hu ku ya ngu. Ayang Esigie’s mother guwa ku yet afare bang tyok Iyoba asi Benin.[5][6]
Idia fare nyo ali ntyok danian Ozolua, nguwa yet Oba neet 1483 sinat 1514, asi nwan song gu ji, gu ntam song ji asi cat buwak gu ayet abyik gu.[2] Idia nbiyang Oba ba ku lap nyiang ma lye 1504, amma aniet lyuut khang ku ki dyen cacaat njen ko alye aku ndap nyiang hu ani ba.[2] danian, iyaye Idia baku shirya gu sisak gu nan swan amali ntyok ka zason ani, basi jong gu akakan agafip.[2] aku byi ilimi zam si huhwa si nbye asina shye ya'ason din nwan tyok danian ngwan gu ka, asiiya cok Esigie bwak ananvam gu ba ning Arhuahan (Esigie's [anyuk gu hu]]).[2]
Kyang gyiang ku ntung ani, alyen Idia nye afa byin gu ka swak adidam atyubishi, danian, nang afai gu u Esigie, guwa myim a nyiak tyok hu din jen aja ba, Esigie guwa ku yet ato atat mang fang asi ba myim ba nyiak tyok hu din jen aja ani.[2] Din nhang hu, akup Esigie tyok Oba hu.[2] Ogidogbo, yet atio afare ming ntyok Oba hu ani, asi lak jong gu tyok hu danian, asina cong ba danian aku shyei ma titak gu ba din jen ban vuo ming anayuk gu ba ani, Aruahan nbiyang Esigie.[2] aniet Benin ba si ki dam nye ayang gu u Idia, nbye bwak din suhuni, danian alyen gu ming cet bok.[2] Suhuni si nbye aniet Benin ba si bye adidam nye, huhwa nbye anwai shiyat vak di nye gu akatuk nye.[2] Si huni sin nbye, Aruahan amyim guwa antung di nyiak tyok hu ani, si bwut ming nfwuo danian anayuk gu hu Esigie.[2], Abwo jen ba, si cat a hyat anayuk gu hu Esigie.[2] Amma, kyang ku nvwong gu hyat anayuk gu hu ani, aku fik awun ayang bin Esigie, Idia, danian alyen gu ming byie cet bok, Aruahan si sang .[2]
Abyie adidam madidit tazwa ayang ntyok Idia, danian aku byie agbandang alyoot asi byie cet zam tazwa ntyok Benin nbiyang ta'ada ba-ji.[2] màmáng, Idia byie kyang khye zam asi byie fwo nyi kyang.[2] sarai-sarai, á tyai- ming Atyu byie fwufwun cet nbiyang shisham nbiyang yet abyik abyie atan adidam.[2]
Esigie ghwot ming tyok Iyoba (ayang ntyok) asi kup ayang byin hu, nbiyang tyok Eguae-Iyoba (ayang ali ntyok).[7]
Ayang ntyok Idia shyei agbandang alyoot din jen aja ma byin Najeriya, danian aku bai ming adidam a ntye gwugwuk agyi gu ba a ntye ming mami akum gwugwuk din jen an song FESTAC ‘77 ani. gwugwuk agyi gu shyi san mainavuo sai nkyang ta'ada na.[8]
Amyim dang aku kyiak swuamn gu ji din jen ji akun kup afaik gu tyok Oba ani, danian ta'ada ba-ji din jen aja ani, Amma afai ngu Esigie si niat gu ming tutu ning koyan a nwai ba; anye su Hu danian gun vwog badi yok hyat gu ayang ku Yong sinat jen ji gun shai ta'ada ji ani. Bayan gun cyok ta'ada ji ani, ayang ntyok Idia si bwok awuo ali- ntyok asi ya ason ming bang tyok nbiyang afaik gu hu, asa nbiyang Kwan zwang tazwa ananvan gu ba, si huni biyang zam di bang tyok gu hu nbiyang shiyat ya ason din tyok Oba hu. Kafin aghwu gu ka, a tyet acyiat abyik afai gu hu a ban vak gu na danian aniet ba di lyen jen ji gu ngwu ani.[8]