Jump to content

Iyoba Bini

Neet di̱ Wikipedia
               

Á̱ lyuut ati̱kut wuni di̱n Tyap Maba̱ta̱do ja (Maba̱ta̱do)

Iyoba Bini
An ivory pendant mask of Idia of Benin

Ngu Iyoba bini yet nwuak shi nggwoneam ku tyok gu ku ba̱ng mi̱ Naijeriya taada ntyokmami a̱byin tyok Bini a̱ni, ke Nigerian traditional state si̱sa ntyok a̱ni. A̱si̱ bu lyen ngu di̱ Shong ma̱ng a̱lyoot A̱yang A̱gwam.

Nkhang gbangbang

[jhyuk | jhyuk a̱tyin ka]

Di̱ nJen nang a̱gwam Ozoluwa ni̱ nkhu Mami sencuri swakma̱fwuon a̱ni, A̱ ku ghwuon Mman A̱sam a̱feang ngu ma̱ a̱yaat cat tyok A̱tyia mba ka: Esigiye wa ba̱ng kpang A̱ka̱yang Bini, a̱gba̱dang a̱ka̱yang A̱byin wu, a̱wot Arhuaran a̱na̱nyuk ngu wu ku shia ma̱ng swat hu ma̱ Udo - a̱sa̱ra̱i kyai A̱byin wa a̱ shyia ti̱ta nang a̱cyet mail 20 a̱ni. A̱ngbam A̱fai A̱gwam ba si̱ cat ngan bibyin ntyok mba hu a̱cat nwuai di̱ si̱ a̱ghyiang mba, cat-a̱pyia̱ si shyia nwuo a̱mami a̱liat ka, a̱jawa a̱ka̱yang Bini ka si̱ ntat a̱ doot ma̱ng zwang kiki. Nang a̱niet Igala ba ndi a̱wat shyia̱ cet a̱pyia̱ mba a̱ni, a̱ja wa ba̱ si̱ nnwuak a̱pyia̱ mba tyok shi Bini hu awot ba̱ si̱ san kyai a̱za a̱byin hu. mami sati nyiung, Esigiye si̱ ba̱ nwuo nwuan kyang ku li nang a̱byin tyok ka cat mat a̱fwoi. A̱di̱dam A̱yang nggu wu si̱ myim gu beang nggu di̱ yong huni. Mat nang gu ngyong di̱ yet kuzangkai kyang kyiak neet nta̱m A̱tyu ka̱w a̱di̱dam na si̱ nat nta̱m A̱tyu-tyai zanswon na a̱ni, nhu hwa si̱ ka̱yang nggu a̱niet Bini - mbeang - to Esigie's standard a̱kum a̱niet ka̱ ku shyia̱ a̱ma̱lyim A̱ruwaran Esigiye a̱ni. Nang gu ni̱ ntyak fwuat a̱ka̱mbwon nggu ka a̱ni, a̱jawa zam sweang ji swuobung di̱ cat ntyok na a̱ni si̱ bwuok ma̱ng a̱ghyi mba ba a̱ tyia̱ dyo da̱ a̱niet kwan zwang Igala ba. A̱tsak a̱yaat a̱doot a̱ni, a̱gba̱ndang a̱lyoot wu Bini za ku shyi a̱ni si̱ mang a̱bwuok a̱bai mbwak mba, a̱wot a̱ka̱nka̱ra̱ng a̱soja esigiye wu ma̱ng Idiya si̱ mang a̱gba̱ndang a̱keang wu mami a̱gwai mat a̱sai nfwuo. Doot na tyia̱ a̱yang wu a̱gwai da̱ a̱kwonu, A̱gwam Esigie si̱ khwuk ofi̱t a̱fai- da̱nian Iyoba - mat gu cong nswuat. Si̱ huni tyia̱ shi nggu hu si̱ shi bai ma̱ cecaat ma̱ng kuzang a̱gba̱ndang a̱tyu ba̱ng tyok mi̱ gaat tyok a̱ja, a̱wot nggu Iyoba ku nok si̱ gu gaat ma̱ a̱keang Uselu, si̱ ahwa hwa si̱ mun a̱mbyia̱ a̱ si̱ nwuak nggu tyok ku ta̱mak ma̱ng a̱lyoot tyok ka ka̱ nwuak nggu cet da̱ a̱lyiat a̱ni. Nggu wa ku yet A̱byik na̱ng a̱ni̱ ntsa nnwuak a̱ta̱nka̱i tyok a̱hwa mi̱ nkang a̱byin-tyok Bini.[1]

A̱didam nang a̱ byia̱ da̱ a̱tsatsak nta̱m Iyoba na mi̱ harem di̱ njen nang a̱tyok nggu nshyia̱ a̱cet a̱ni si̱ myim byin a̱wot mbeang go nggwon a̱gwam ka̱ si̱ bye ya tyok nggu hu di̱ yet A̱gwam Bini ma̱nang kumi ndi a̱ni. Ku nang ku bu nwai ngyet a̱nia̱, a̱yin bu dam nyia a̱ bu na byia̱ nggwon a̱ghyiang kang ma̱ng a̱ng nggu bah.

Nat a̱son, in emulation of Idia's example di̱ maat Indiya, Á̱ ku fa nyia̱ yet a̱gwak-shyit a̱wot gu nyia̱ ta̱m ma̱ng nkut nggu na gu nfi̱ng a̱ci̱t-tyok nggu wu da̱nian yet a̱son nggu ka ma̱ng kuzang jen.

A̱lyak ma̱ng a̱nggu ladies-in-waiting - a̱niet yet kyang nyiung aristocratic a̱ka̱neam nang a̱ ku fa nyia̱ ba̱ na fwuong nggu a̱wot ba̱ bu mmyam nyian nta̱m mami ofit nggu na da̱ a̱ka̱nyiung-a̱wot naat a̱son ba̱ bye bwuak a̱ tyia̱ a̱gi̱ngi̱ng a̱niet nggwon ka ma̱ harem (ma̱ng a̱tsoswaat a̱niet Iyoba ma̱ng a̱pyia̱ mbah). A̱ba nsot a̱niet nta̱m si̱ fwat di̱ nyian nggu khwuo ba̱ bu sang kyang hyia̱ a̱ni A̱nyuuk, si̱ huni hwa si̱ mbyia̱ konyan wa a̱ byia̱ a̱tanka̱i taada tyok nggu wu a̱ni myim gu mbyia̱ harem a̱pyia̱ nggu mba. son Mi̱ di̱ kyiak mi̱ nfwuo mi̱ di̱ tyak gat tyok nggwon nggu hu, Iyoba si bwuok mi̱ng swat hu a̱ nat Uselu, a̱ja ku yet a̱vwuo gu nngaan swan ngggu hu a̱ni. Ku nang a̱ nshyi nggu da̱ bu li A̱gwam (Oba) a̱ni, ku nvwuong nyia̱ gu yok yet a̱gwak nwuat-a̱di̱dam wu, a̱wot nang a̱niet cong ta̱m ngaat ba shyei shonshyon naat Uselu, a̱wot neet Uselu nat Binin. Di̱ njen zwang, Iyoba wa ku yet ma̱ a̱nap wu a̱nyin nggu ma̱byin-tyok ka nang kpa̱m-cam hu la̱p dyang ji. Mat yet a̱gba̱ndang a̱tyutyok, a̱ ku yet A̱pyia̱ a̱wot a̱ si̱ nsot a̱khwot a̱kwop nggu.

Nang gu ni̱ nkhu a̱ni, a̱niet Iyoba wa si̱ shyia̱ bwuak yet a̱bwok nggwon nggu ka ka̱ yet A̱gwam a̱ni. Vwoi dyang fwuong niat nggu hu, á̱ ku fa nyia̱ a̱ na shap nkyang na̱ na tak nang a̱tyi nggu hwa wu mami gaat ka. Mi̱ mba a̱niet Iyoba bya yet ma̱nyuk ba ba̱ byia̱ shi mi̱ tutu-bwok a̱hwa a̱ni.[2]

  1. Ta‌̱mpi‌̱let:Cite 0web