Konggo Ba̱li̱jiyom
| Yet kap | Belgian Empire, European colonies in Africa |
|---|---|
| Kpaat | 15 Zwat Swak ma̱ng Jhyiung 1908 |
| A̱lyoot a̱lyem a̱byin | Congo belge, Belgisch-Kongo |
| Khwi ku nwuan-ta̱cya̱ | Sot Á̱nietkhwi Katolika |
| A̱lyem a̱gwomna̱ti | Fi̱ransa, Dot |
| Vam-a̱byin | Afrika |
| A̱byin | Belgian Empire |
| A̱keangtung | Kinshasa, Boma |
| Coordinate location | 4°18′24″S 15°16′49″E |
| Basic form of government | colony |
| Kurum | Congolese franc |
| Ci̱t | Congo Free State |
| A̱lyem á̱ nyian ta̱m ma̱ng a̱nka | Fi̱ransa, Dot |
| Dissolved, abolished or demolished date | 30 Zwat A̱taa 1960 |
| Sa mat tá̱si̱la | Category:Maps of Belgian Congo |

konggo Bali̱ji̱yom (Fi̱rans: Congo belge, ba ni yei [kɔ̃ɡo bɛlʒ]; Dot: Belgisch-Congo)[a] a̱ ku yet a̱ ba keayang kya si̱ bali̱ji̱yom a̱ shyia̱ ma̱ fam afi̱ri̱ka neet 1908 si̱ tat jen shyi̱a cet ni̱jeri̱a ma̱ a̱lyia̱ 1960 a̱ si̱ ba yet a̱ bandang a̱ keayang ma̱ konggo a̱ng ghei (Léopoldville). a̱ ku shei a̱lyoot ba si shyia̱ a̱lyoot a̱fai nang ba̱n gyei a̱ bandang a̱keayang konggo(din shong the Democratic Republic of the Congo (DRC), ma a̱lyia̱ 1964.
Vers l'avenir
Tyok a̱shong ma̱ konggo ku tsaa neet bangban. A̱gwam Leopold si̱ a̱feayang a̱ neet ba̱li̱jiyom si̱ kwan a̱ si̱ lyiat ma̱ng a̱niet nggu ba nyia̱ ba kwan ba beayang a̱niet a̱gwamnati a̱shong ba shyia̱ ya a̱ sin si̱ tyok kwu̱ọ nba hu.lak shim mba hu wa si̱ tyia̱ Leopold si̱ nyia̱ sin nggu a̱ba keayang. a̱ shyia̱ lurung a̱ma bat neet davwuo aniet bibin ntaa ma̱didit, Leopold si̱ shyia̱ a̱lyoot a̱yet a̱ni neey davwuo a̱niet bibyin ntaa a̱ni ba̱ si̱ lyien shyia̱ cet mba hu ma̱ a̱lyia̱ 1885.[7] a̱lyia madidit si̱ swak,a̱niet ba̱ shyia̱ ma̱ tyok a̱byin ka si̱ kwang ma̱ a̱niet konggo a̱ sa kwan a̱ cat nyia̱ ntsang kakurum mba a̱niet konggo ma̱t a̱nia za si̱ kwan a̱ san tyok a̱byin mba hu, ba̱ si̱ shyia̱ yaason ma̱ng a̱lyoot ma̱ a̱lyoot ma̱ a̱lyia̱ 1908.
Tyok Ba̱li̱jiyom si̱ konggo ku yet nang kyang nang ashong ngyei "colonial trinity" (trinité coloniale) si̱ akeayang,si̱ a̱niet shei a̱lyiat agwaza ma̱ng ka vwuo kasuo a̱niet.[9] shyia̱ a̱vwuo ma̱ng ya a̱son si̱ a̱niet ba̱li̱jiyom tyia̱ nang ba byia ka̱kurum madi̱di̱t ba̱t, cat si̱ agwa̱mna̱ti̱ ma̱ng a̱niet ku yet kyang nyiung hwa,ma̱t a̱nia wa nang a̱gwa̱mna̱ti̱ beayang a̱niet ba byia̱ kaswuo ti̱n kuzan kyang a̱ kaat mba a̱ni a̱wot a̱ yong din vak ya asin mba hu nang a̱niet akeayang ka nyia̱ mba dyuo a̱ni.[9] a̱ ku kau fam ba hu din tyok, sisot ku ba̱i a̱badia sot ani ba si̱ nyia̱ tyok hu ba̱t nang a̱shing ba ngyei "native policy" ke (politique indigène). ma̱t a̱niat tyik mba hu ku vwuon ma̱ng tyok a̱niet fi̱rans mang bri̱ti̱t hu, a̱ ku yet ba̱t di̱ nyia̱ tyok a̱niet damin lyien mba, a̱ sa nyia̱ tyik mba hu ni ma̱ a̱ya a̱gwam a̱kakeayang mba hu ba sa cat san tyok a̱keayang mba hu.
ma a̱lyia̱ 1940s ma̱ng 1950s, a̱niet konggo Ba̱li̱jiyom si̱ shyia̱ yaa a̱son ma̱ abyin mba ka ba̱t awot a̱shong ba̱ ba̱i a san tyik mam ba a̱ni si̱ yaa ason ba̱t ma jhyi akeayang konggo ba̱t a̱ sa nfaa buwak a̱keayang mba ka si̱ nat a̱vwuo nang ashing gyang ba̱t na khwui vak san tyok nang ba kai ani.[10]danian shyia yaa son ma kwan san tyok hu ni wa nang a̱shong ba si̱ ba̱i mang a̱lyiat āiniet e̱roo ba̱ byia̱ swannyi̱yang a̱ni ang gyei "évolués" ma̱ a̱keayang ka.[10] a̱wot a̱ku tat a̱lyia̱ si̱ 1950, konggo si̱ shyia̱ a̱niet tam ma̱di̱di̱t a̱ swak ka̱kap bibyin a̱fi̱ri̱ka a̱ni.[11]
ma 1960, a̱ shyia̱ a̱niet ba̱ doot a̱ cat tyok kwuo a̱shong hu ku tyiak,a̱wot Konggo Ba̱li̱ji̱yom si̱ shyia̱ san cet ba hu da cwui a̱shing ba, ba̱ si̱ yet bandang a̱keayang Konggo ashing ngyei "the Republic of the Congo" nang a̱tyoli Patrice Lumumba ku yet a̱ kwak a̱son feayang ma̱ng a̱ bandang a̱ kwak a̱ son mba hu Joseph Kasa-Vubu. ma̱t lak lyien nkyang sai cet ma̱ng tyok si̱ swsnta hu ni ma̱ konggo, ba yaa ason ma̱ nyia̱ nkyang ma̱ a̱niet ba̱ cat san tyok mba hu a̱ni, ma̱t a̱nia wa nang a̱niet sovient si̱ a̱meri̱ka si̱ tyia̱ bwuak ba beayang mba mang beayang si̱ zwang shishim si̱ a̱lyia 5 a̱ bai ma lak swat nyiyang, ba ngyei zwang konggo, neet 1960 si̱ sak 1965.a̱ku tyiak zwang hu ma̱ san tyok nang Joseph-Désiré Mobutu ku nyia̱ a̱ni ma zwat swsk ma̱ng nyiung si̱ 1964.