Lala Fatma n Sumet

Maba̱ta̱do

Fantswam

Gworog

Sholyia̱

Takad

Tyeca̱rak

Tyuku

Á̱ lyuut ati̱kut wuni di̱n Tyap Maba̱ta̱do ja (Maba̱ta̱do)

Lala Fatma n Sumet

a̱tyubishyi

Sot mbyin	a̱nap
A̱lyoot da̱ a̱lyem mbyin	ⴼⴰⴹⵎⴰ ⵏ ⵙⵓⵎⵔ
A̱lyoot nang á̱ ku tyia̱ nggu	Lalla
A̱tuk mbyin	10 Zwat A̱natat 1830
A̱keang mbyin	Aïn El Hammam
A̱tuk kwi	1863
A̱keang kwi	Beni Slimane
Lilyem a̱ lyen lyiat, lyuut ku tyia̱ bwak ma̱ng a̱nhu a̱ni	kab
Ta̱m	a̱tyufuut cat-a̱shai
Social classification	Murabitun
Zook	French conquest of Algeria

 

 Neet mi̱ Wukideita

Lala Fatma N'Sumet (langx|ar|لالة فاطمة نسومر; 1830 – 1863) a̱ kuyet a̱tyu nyia̱ fip tyok cit a̱kwak-a̱son ma̱ng jen 1849–1857 nang Fa̱ransa nsan Aljeriya a̱wot da̱nian kwi ma̱ng kwi ba̱si tyia̱ Aljeriya a̱sai nfwuo. A̱kwak a̱son jhyá ma̱ a̱di̱di̱t nyia̱ fi̱p a̱tazwa a̱khwot a̱khwop Fa̱rassa, ba tat ta̱bat mi zwat a̱natat a̱lyia̱ 1857. Á̱ ku nyim nggu ma̱ng jaru ba̱ng si̱ tat a̱khwu nggu ndyia̱ a̱natat. Á̱ yet a̱gwamzwang a̱byin A̱lgeriya kya.

A̱lyoot

Lala, a̱byii̱k a̱ mun swa̱nga̱lyiat Berber ji a̱ni, a̱yet a̱vwuo nwuat dyep kya nang á̱ khap sak da̱nian a̱nyiuk ba ba̱ng a̱cicet ntyok a̱ni ku da̱nian a̱za̱za̱rak a̱nyiuk. "N'Sumet" fa "a̱ Sumer", a̱vwuo ka nang Sumet ku ngyet a̱keang kpa̱nkpaan ma̱ng zawiya si̱ kwai, Sidahmed ji. A̱ ku lung a̱lyoot ka ma̱ng jen jhyang "Lala N'Ouerdja". A̱lyoot mbyin nggu li ka ngyei ka̱ yet "Fadhma Si Ahmed Ou Méziane", a̱wot a̱ si̱ shii Fatma N'Soumer ma̱ng a̱ngaan ka Lala Fatma N'Soumer di̱n jen.

Nkhang shyicet

Fadhma Si Ahmed Ou Méziane á̱ ku byin nggu a̱ca̱caat ndyia̱ 1830 ma̱ Sid Ahmed Mohamed ma̱ng Terkia n'ath Ykhoulaf mi̱ kyang hu yet ma̱nini si̱ Abi Youcef, kpa̱nkpaan ma̱ng Aïn El Hammam. Ma̱nang á̱ nyia̱ a̱di̱dam a̱lyoot nggu wu a̱ni, á̱ ghwut ma̱ng kwai si̱ a̱tyu á̱ nwuat gu shi marabout, Ahmed Ou Méziane, a̱tyu a̱ nwuak gu cet a̱khwukhwut swak a̱nyiuk a̱ghyang ma̱ sot a̱niet A̱ljeriya ji ma̱ng ce a̱ja. A̱li nggu ka si̱ mbeang tat mman 8: a̱sam 5 ma̱ng a̱nap 2. A̱tyia̱ Fadhma wu kuyet a̱pyia̱ a̱si̱ madrasa (A̱li tyiet Islamic) mun zawiya wu si̱ Rahmaniyya a̱kum si̱ Sufi Islam, a̱cucuk shyist di̱ Sidi M'hamed Bou Qobrine mi̱ lilyim ndyia̱ 1790s. Di̱ ya, Fadhma byia̱ ̱wat shyiat fang swak mman ma̱di̱di̱t ma̱ ce hu. Ca̱caat a̱lyia̱ 16–18 a̱wot ma̱ng shim a̱nietkhwop a̱sam nggu nang a̱pyia̱ a̱li lilyim a̱khwu a̱tyia̱ nggu ka, á̱ ku tyia̱ Fadhma mi̱ nyeang lap ma̱ng a̱na̱nyiuk a̱mali, Si Yahia n'ath Ikhoulaf. A̱wot a̱nia, a̱niet nyeang ba si̱ kam ma̱ a̱ngang; a̱si̱ bwuk nat mā̄ng nfang khwi nggu na. Mat a̱lyia̱ ya, a̱tyok nggu wu si̱ lak shim a̱ tyat nyeang hu, tyei nggu lsk shyia̱ a̱wat nat nyeang ghyang.

Sa mmam mbyin nguu ji ma̱ng a̱cyiet ka à̱ bwuut á̱ ngyei Kabyliya, a̱byin a̱niet Kabyle ka. Fa̱ransa si̱ san Aljeriya hu tsa mi̱ a̱lyia̱ 1830, ma̱ng a̱lyia̱ nang á̱ ku mbyin nggu a̱ni.