Taitu Betut
| Sot mbyin | a̱nap  |
|---|---|
| A̱byin mbyin | Ityopya |
| A̱tuk mbyin | 1851 |
| A̱keang mbyin | Semien Province |
| A̱tuk kwi | 11 Zwat Sweang 1918 |
| A̱keang kwi | A̱di̱t A̱baba |
| A̱tyia̱ | Betul Haile Maryam |
| A̱tyunswat | Menilek II |
| Relative | Zewditu I of Ethiopia |
| A̱li | House of Solomon |
| Ta̱m | a̱tyukwainfwuo-á̱niet |
| Cuk ji a̱ ku ba̱ng a̱ni | Emperor of Ethiopia |
Taitu Betut a̱ ku yet a̱byiik a̱gwam si̱ bandang a̱keayang Etopia neet 1889-1913. a̱ku yet abyịik atat si a̱gwam si̱ Etopia menelik II. nggu wa ma̱ng a̱gwam hu ku nok a̱byin Adit ababa hu ma a̱lyia 1886.
Raymond Jonas ku kaat nye,a̱keayang nang a̱ng byin Taitu Betut ani yet akeayang Semien, si̱ a̱za jenshun Gondar,a̱ si̱ etopia.[2][3] a̱niet fang hu nyia̱ a byin nggu di a̱lyia̱ 1851.
Atyia̱ Taitu,a̱ yei nggu Ras Betul Haile Maryam,a neet a̱mali tyok si̱ a̱keayang semien nang.[4] A̱wot a̱tyia̱ a̱khop Taitu wu kuyet a̱gwamzwang wa si̱ semien ma̱ng Tigray.[5]
Fang A̱ shyia̱ lyuut nyia̱ a̱ibyiik agwam Taitu shii naat fang si̱ a̱shong ba; ma̱t ania, a̱ miam fang ma̱ng lyuut ma a̱keayang angyia̱ Amharic ma̱ng Ge'ez din shong ani.din jen na̱ng a̱vwuon a̱nyuuk naat fang tat a̱gyii ani di taada ba hu. awot a mayam swat swanta,ma̱ng si̱sak a̱ng ba̱ng a̱niet a̱ni. mat a̱ni ba a̱ si mayam a̱lyiam si etopia.[6]
A̱ lyian abyiik agwam Taitu māing cat vwuo begena(kyang bubom a̱byia̱ ayuan 10). a̱wot a̱ si cat vwuo chet,lyuut bubom ma̱ng vwuo ang gyei senterej ani.[6]
Ntam nok abyin
[jhyuk | jhyuk a̱tyin ka]A̱liyen Taitu byia cat a̱niet ma̱ng ba̱ng a̱niet a̱nsham neet nang gu yet ā̄nap a̱wot cat a̱niet nggu hu shia ba nang nggu nyang a̱tyoli nggu hu ma̱ alyia 1889. nggu wa ku beayang ma̱ avwuo cam ku ba̱i mu yaason ma bandang a̱keayang etopia ma̱ng kakeayang na shyia̱ pampaan a̱ni. A̱niet ba sa̱i nkhang bangbang a̱ni,nyia̱ a̱ cong cat nkhang ma̱ng nggu a̱ni. ma̱t a̱nia, a̱yang-a̱li Taitu ku beayang da a̱lyiat jhyia̱ tazwa cam si̱ wuchale ma̱ng itili, na̱ng nggu ku sea̱yap a̱ni. a̱ lyiat ma̱ng a̱gwam ma̱ng cecet a̱keayang ba̱ do̱ot ba̱ kwan ma̱ng a̱niet a̱keayang itili.
A̱gwam menelik si̱ kwa zwan ma̱ a̱lyia̱ 1906, Taitu si̱ swan a̱ nyii ta̱m tyok hu, kyang hu kau a̱ya fi̱fip nggu hu. a̱niet ku cat nggu ba danian cat a̱pyia̱ nang nggu byia̱ ani ka̱ a neet akeayang nggu hu ba. ma̱ 1910, a̱ byia̱ shii bat nang a̱gwsm a̱ni a̱ si san tyok si a̱vwuo angyei Ras Tessema Nadew. Taitu ma̱ng a̱tyoli Menelik ku byia̱ nggon ba. Menelik ku nsaan ma 1913 awot a̱kambwong nggu ka neet din nggon nggu ma̱ a̱byiik a̱gyiang a̱ng gyei Lij Iyasu. a̱wot a̱ ku fi̱n Taitua̱ naat nduo khukhop a̱li tyok a̱ shyia̱ Entoto a̱ni, kphamphan ma̱ng a̱ naai nang nggu ku zhii a̱ni.
A̱niet ku lyiat nyia̱ Taitu ku shyia̱ ma̱ a̱niet ba ku tyia̱ a̱ tin a̱gwam Iyasu V ma̱ a̱lyia 1916, a si̱ nwuak Zauditu tyok hu, a̱ nyia̱ a̱ng nyia̱ danian a̱ ku wot yiyang nggu hu ma̱ng Ras Gugsa Welle, nggu wa si̱ yet a̱kwak a̱son si̱ Begemder. Nggon Zauditu, Menelik si̱ II nang nggu byia̱ a̱ni ma̱ng a̱byiik a̱ghyang,a̱ ku yet a̱ bandang kpandang si̱ taitu a si̱ yei gu swat māing nggu. A̱yan-ali Taitu si̱ lak a̱ wot a̱ si yaason ma̱ng a̱lyiat ma̱ cecet a̱keayang hu.
Taitu ku swan ma̱ng kukhop a̱li tyok kphamphan ma̱ng Entoto Maryam a̱ avwuo khwui cacaat Adit ababa.a̱ si cat vak a̱ naat avwuo a̱ng gyei Gondar ma zwat swak ma̱ng jhyung si̱ 1917 danian gu ka̱ fwuung a̱ ja, 'awot a̱ si̱ shyia̱ ba; a̱ si̱ khuu ma̱ zwat tat.[16]a̱ niat nggu kphampan ma̱ng a̱tyok nggu hu ma̱ a̱ badidai fam S Taeka Negest Ba'eta Le Maria a̱ shyia̱ Adit Ababa ani.