Tak Kpa̱sai Muna̱pyia̱ Bibyin Swanta mat A̱ka̱wat A̱tsak Mman A̱byin
| Title | United Nations Declaration on the Rights of Indigenous Peoples |
|---|---|
| Foundational text | United Nations General Assembly Resolution 61/295 |
| A̱tuk nshei | 13 Zwat A̱kubunyiung 2007 |
| Work available at URL | http://www.un.org/ga/search/viewm_doc.asp?symbol=A/RES/61/295, https://www.un.org/zh/documents/treaty/files/A-RES-61-295.shtml |
Tak Kpa̱sai Muna̱pyia̱ Bibyin Swanta mat A̱ka̱wat A̱niet Mbyina̱byin (UNDRIP ku DOTROIP[1]) a̱ yet a̱ghwighwui nwai nyip A̱ba̱ndang Mundundung mi̱ a̱lyia̱ 2007 ku fak shi̱riya ma̱ng tyei li kunyan ma̱ng yawaap a̱ka̱wat a̱tsak mman a̱byin, mun a̱ka̱wat a̱niet byia̱ na, taada ma̱ng a̱gwai a̱yet, taklyen, nwap, shyia̱ta̱m, ka̱nka̱ra̱ng, fang, ma̱ng nkyang vwuot njhyang. a̱ka̱wat a̱niet byia̱ meang si̱ mbeang a̱kpai si̱ tat a̱fwun di̱ yet mman a̱byin ba byia̱ mumwang ci̱t ya ba ji.[2] Tak kpa̱sai hu" tyian si̱sak nang a̱ka̱wat a̱niet mbyina̱byin ba mwuang a̱wot ba tyia̱ yongmi̱cet si̱sa mba, taada ma̱ng nkyanga̱yaatyia̱ a̱khwop, a̱wot ba fi̱n yaa̱son mba hu mi̱ saai da̱nian a̱tson mba ka ma̱ng nfwuo."[3] It "á̱ si̱ nfi̱n swat nyia̱van da a̱pyia̱ a̱niet mbyina̱byin a̱wot ba si̱ fwuut a̱pyia̱ mba ya a̱son a̱wot ba fwuutsai myim mi̱ kuzang nkyang ku byia̱ a̱ka̱ta mba a̱ ni, ma̱ng a̱ka̱wat mbaa ba yong na̱ di̱ nyia̱van a̱wot ba fi̱n a̱ma̱bwoi mba wu a̱ si̱ nkyayak ma̱ng yaan a̱son swatdundung".[3][4]
A̱ya nwuak shyim ka ni yet á̱ nnwuak byibyin swanta cet a̱khwukhwut ba nyia̱ ta̱m a̱zason-a̱beam a̱niet mbyina̱byin yongtyak nkyangvwuot swanta, ma̱nang nta̱nkai yaa̱son, taada ji shi a̱kpal, kwainfwuo, ma̱ng tyok cet a̱pyia̱.[3]
Ma̱ a̱tuk A̱lami̱t, zwat a̱kubunyiung 13, a̱lyia̱ 2007, a̱byin mundundung swanta ka si̱ koot ma̱ng a̱kwa a̱kpa a̱niet chicop 143 mi̱ sangdam (4 di̱ na̱van, 11 a̱ si̱ ghwai, a̱wot 34 si̱ gwum) di̱ tak kpa̱sai hu.[5][6] Neet a̱lyia̱ 2007, A̱stralani̱ya , Ka̱na̱da, Zi̱lan A̱fai, ma̱ng a̱si̱tet mundundung ba bwuak a̱ka̱wat mba na a̱wot ma̱nini ba lurung a̱ma sheita̱m ji. Ma̱ a̱tyan zwat jhyung a̱lyia̱ 2020, [[A̱byin mundundung nSwanta ka a̱tyong a̱ si̱ nkyayak ma̱ng mta̱m lunglulung á̱ si̱ tyan na ma̱nang (A/RES/61/295) nang "...a̱swa ku nswak ma̱ a̱tungswanta nkyang ta̱m a̱kwonu a̱ka̱wat nsi̱ a̱niet mbyina̱byin. Ku nyia̱ a̱ka̱nok a̱tsan swanta si̱ a̱ca̱caat mmak da̱nian a̱ si̱ ba shwot a̱cet a̱ni, li̱ a̱gyei kyang ma̱ng a̱ka̱nka̱ra̱ng-nswat da̱nian a̱niet byina̱byin si̱ ma̱ a̱ta̱chia̱ ma̱ng si̱sak gu cet mbeang tak kpa̱sai da̱nian a̱ka̱wat a̱nietbishyi ba shyia̱ ma̱ swuan a̱za̱za̱ra̱k ma̱ng a̱tsatsak swatsa̱t ma̱nang ba nta̱m ma̱ a̱tan nvak nkyang naat a̱nbwuot si̱ a̱niet byina̱byin."[7]
Ma̱nang A̱tung mundundung a̱mgba̱m swanta ntak a̱ni nyiai̱, UNDRIP yet kyang gorong hwa nang cam tyok nfi̱n a̱ni bah a̱ta̱fa kam muma̱pyia̱ bibyin swanta.[3][8] Di̱ si̱sak ji nang kyang UN nyap a̱ghwut ma̱ng kyang ba̱ kan nyia̱ a̱ni "si̱ kup tyok tazwa a̱tyu byia̱ cet si̱ muna̱pyia̱ swanta di̱ si̱sak ma̱nang ntswang a̱ni tazwa a̱buk nvak a̱wot ku si wup a̱mgbam a̱lahyia̱ nang UN's a̱memba a̱si̱tet ba̱ shyei a̱nat ma̱n a̱nyiung ma̱ a̱ghyi a̱nyiung "; á̱ UN ba ku tyan hu ma̱nang jhys hwa "ma̱ng a̱cucuk yong di̱ kyang ku myim a̱ni da̱nian nyian a̱niet nswata̱byin da ba̱ na fa̱k a̱wun ba̱ yet a̱tan a̱niet nta̱m di̱ vak bwuk ma̱ng nyaap zang a̱ka̱wat a̱nietbishyi di̱ fi̱p a̱ta̱chia̱ milion 370 a̱niet nswat a̱byin, a̱wot á̱ beang mba ba̱ ka bwuk mi̱ na̱van hyei vwuon ma̱ng a̱fam."
UNDRIP kpaat ncám "Tashikum vwuoi-a̱lyiat a̱niet nswata̱byin, nkyang kwaishi̱ri̱p ce njen ma̱ng laat-zwa swata̱nietbishyi, kwai nfwuo a̱niet ma̱ng yongcet taada" a̱wot huhwa yet "a̱gaan tyia̱fwuo ncet-ma̱gbang da̱vwuo susot a̱niet nswata̱byin ba̱ shyia̱ a̱di̱dam muna̱pyia̱ swanta, ba̱ ka chok fi̱k a̱gyang da̱nian a̱di̱dam nyia̱ kyang mba, a̱wot ba bu tung munbwak beang da̱nian kyang a̱niet kwainfwuo ba kai vak ba nyia̱ a̱ni."[9] Ken Coates, cuk nyian zop ma̱ Canada ma̱ng a̱tyu tyiet ma̱ Nwunivasi̱ti a̱ si̱ Saskatchewan, si̱ ya fwuang nyia̱ UNDRIP byia̱ cet gba̱gba̱m ma̱ng a̱niet nswata̱byin ba, a̱wot A̱gwona̱ti mundundung swanta ba kan byia̱ a̱cucuk di̱n swa kyang hu fa a̱ni bah.[10][9]
Ya̱fang
[jhyuk | jhyuk a̱tyin ka]- ↑ "DOTROIP-24-2-PDF" (PDF). Archived from the original (PDF) on 2018-09-03. Retrieved 2018-09-03.
- ↑ "Tak Kpa̱sai Muna̱pyia̱ Bibyin Swanta mat A̱ka̱wat A̱tsak Mman A̱byin". Muna̱pyia̱ Swanta nwuak cet nok a̱li da̱nien nkyang vwuot mman a̱byin. Archived from the original on Zwat Swak ma̱ng Jhyiung 1, 2015. Retrieved Zwat Swak ma̱ng Sweang 11, 2015.
- ↑ 3.0 3.1 3.2 3.3 United Nations Permanent Forum on Indigenous Issues. "Frequently Asked Questions – Declaration on the Rights of Indigenous Peoples" (PDF). Archived (PDF) from the original on Zwat Jhyiung 15, 2012. Retrieved Zwat Tsat 5, 2012.
- ↑ "United Nations adopts Declaration on Rights of Indigenous Peoples". United Nations News Centre. 13 September 2007. Archived from the original on March 13, 2017.
- ↑ "General Assembly adopts Declaration on Rights of Indigenous Peoples; 'Major Step Forward' towards human rights for all, says President". UN General Assembly GA/10612. 13 September 2007. Archived from the original on 17 November 2007. Retrieved 21 July 2021.
- ↑ Reyhner, J.; Singh, N. (2010). "Cultural genocide in Australia, Canada, New Zealand, and the United States". Indigenous Policy Journal. S2CID 141340015.
- ↑ "United Nations Declaration on the Rights of Indigenous Peoples | United Nations For Indigenous Peoples". www.un.org. Retrieved 2020-02-16.
- ↑ Barnabas, Sylvanus Gbendazhi (2017-12-07). "The Legal Status of the United Nations Declaration on the Rights of Indigenous Peoples (2007) in Contemporary International Human Rights Law". International Human Rights Law Review. 6 (2): 253. doi:10.1163/22131035-00602006. ISSN 2213-1027.
- ↑ 9.0 9.1 Coates, Ken (Zwat A̱kubunyiung 18, 2013), Ken Coates; Terry Mitchell (eds.), From aspiration to inspiration: UNDRIP finding deep traction in Indigenous communities, The Rise of the Fourth World, The Centre for International Governance Innovation (CIGI), archived from the original on Zwat A̱kubunyiung 23, 2013, retrieved Zwat A̱kubunyiung 20, 2013
- ↑ Ferguson, Mark (Zwat Swak 12, 2011). "News". News.usask.ca. Archived from the original on Zwat A̱kubunyiung 25, 2013. Retrieved Zwat Swak ma̱ng Sweang 24, 2013.