Tuk

Maba̱ta̱do

Fantswam

Gworog

Sholyia̱

Takad

Tyeca̱rak

Tyuku

Á̱ lyuut ati̱kut wuni di̱n Tyap Maba̱ta̱do ja (Maba̱ta̱do)

tuk rogo

kyayak, swallow, kyayak

Yet kap	African cuisine, Cameroonian cuisine
Byia̱ ta̱m	eating
Vam-a̱byin	Afrika
A̱byin	Gana, Naijeriya, Liberia, Togo, Bini
A̱byin neet	Gana
Vak nyian	a̱weang
Used by	eating

Tuk (fa̱k ) yet kyayak hwa nang á̱ kpa a̱ni á̱ shyiat nhu jenshyung Afirika. Yet swang a̱lyiat nTyap ja nang ma̱ng A̱tyap bibya yei a̱ni mi̱ a̱byin A̱tyap ka. Swang a̱lyiat ji nang ma̱nini kai nnwap ntai ji neet ma̱ng swang a̱lyiat kpak nang á̱ shyiat mi̱ bibyin A̱firika ghang ku mi̱n Sierra Leone, Liberiya, Cote D'Ivoire, Burkina Faso, Benin, Togo, Naijeriya, Cameroon, A̱keangtung kwai nfwuo á̱niet Congo, A̱ka̱wa̱tyia̱ A̱keangtung A̱fi̱rika, A̱keangtung a̱si̱ Congo, Angola ma̱ng Gabon. Ku bu mun nnwap ntai shyiit mi̱ Antilles ma̱ng A̱ka̱wa̱tyia̱ Amerika, a̱vwuo ma̱nang nkhang a̱taintuut A̱fi̱ka na byia̱ a̱swap. Tuk shi mi̱ Jenshyung A̱fi̱rika a̱cywuang a̱ka̱keang wa kan shyia̱ lyen mi̱ swat a̱ta̱cyia̱ nang á̱ ku jhya̱ mbwak a̱tyulyuut nsa a̱vwu a̱wa. A̱ mi̱n á̱ tyia̱ a̱lyoot nggu mi̱ Chinua Achebe Nkyang Kwa A̱seang, di̱ ki̱dee.

Mi̱ Afi̱rika

Á̱ si̱ du ba̱ shyia̱ a̱niet a̱bwuanng A̱potugat ba tat kyang kuyet rogo a̱ni ma̱ A̱fi̱rika neet Birazil mi̱ ce 16th, tuk á̱ ku nyian nhu ma̱ng a̱kamm, a̱yaba,a̱ng cyi. Si̱sak ji á̱ ngya tuk ma̱ng a̱mali a̱ni ni ngyet a̱ ta̱shuk kpang tuk hu hwa ti̱n mi̱ gáshwong bwak yak a̱wot a̱ myiri̱m hu ntyia̱ a̱bakwang. A̱bakwang a̱kyakya ma̱nang á̱ si̱ na swuai mi̱ niung hu á̱ si̱ ya.

Mi̱ Naijeriya

Mi̱ Naijeria, tuk ku akpu yet a̱kpa̱sai kyayak hwa ma̱nang á̱ jhya̱ ma̱ng a̱bun rogo ku si̱ hu kan dyam a̱ni. Tangka̱i li tuk Naijeria hu vwuon ma̱ng si̱ Gana; a̱wot a̱nia, hu si̱ yet a̱tyin kyayak mi̱ kap bibyin hu. Mi̱ Naijeria, tuk rogo hu nswak a̱ni, hwa yet akpu (A̱kum a̱cyi), hu shyia̱ kpa̱sai ma̱ susot a̱ka̱vwuo njhyang mi̱ Naijeria. Jhya̱ nhu wu ma̱ng yaan hu shyia̱ tsuung mami mi̱ taada ma̱ng nta̱m weang si̱ a̱ka̱keang a̱hwa. A̱weang tuk A̱ghwangnkpang hu ma bu vwuon da̱da̱i ma̱ng a̱kum susot a̱ka̱vwuo njhyang. Á̱ jhya̱ nhu ma̱ng rogo hu kan ta wa a̱ni si̱ nang a̱lyilyiit a̱kukum wu á̱ ni shuuk. A̱wot si̱tat ji á̱ si̱ na bwat a̱ni á̱ na wan a̱wot a̱ si̱ bu nyap ma̱ng kwon sai nang hu bwak lap. Akpu, a̱ghwai yei hu shansham nang akpụ mi̱ nwap A̱kum a̱cyi, yet swanga̱lyiat ma̱nang A̱kum a̱cyi ngyei rogo a̱ni. Hu nin nkyiak mmam bat á̱ sii̱ jhya̱, á̱ ya akpu wu ma̱ng jen jhyang ma̱ niung egusi hwa. Á̱ jhya̱ Akpu wu di vak byai a̱wot a̱ kwui a̱bun rogo wu si̱ nang hu taak sai. Á̱ nin ntyia̱ rogo hu ma̱ng a̱sa̱khwot hu tat mmam 3–4 hu ka ta a̱wot hu tyia̱ nunuut. A̱wot á̱ si na wai hu ma̱ kham ku lariya (tata). Nyia̱ a̱nia a̱sa̱khwot na ni ghwot ma̱ a̱ngang ka̱nang á̱ koot a̱ta̱ta̱ga̱k wu ma̱ng bufu, ku ma̱ng a̱nia á̱ si̱ bu na̱ nyap ma̱ng a̱kpa̱p ku a̱kpa̱ta̱taai kyang (ki̱dee., byiri̱m ku a̱fang nuk). Á̱ si̱ na kpa a̱ta̱ta̱ga̱k wu a̱wot á̱ myiri̱m ntyia̱ a̱cicet a̱kugwang a̱wot á̱ bu tswot tat miti 30–60 s, a̱wot ka̱nang a̱tyak kpa hu á̱ nti̱n mwat hu, á̱ bu na myiri̱m mbeang nyia̱ a̱cicet a̱kukwang, á̱ wan di̱ miti 15–20, a̱wot á̱ kpa nhu ku tyia̱ lyilyiit.