Tyeizat Hayiti
|
Á̱ lyuut ati̱kut wuni di̱n Tyap Maba̱ta̱do ja (Maba̱ta̱do) |
| Yet kap | Atlantic Revolutions, French Revolutionary Wars, Latin American wars of independence |
|---|---|
| A̱byin | Saint-Domingue |
| A̱vwuo | Saint-Domingue |
| Si̱ a̱ ntung a̱ni yet | 1804 Haitian massacre |
| A̱tsak jen | 1 Zwat Jhyiung 1804 |
| Jen ntsa | 14 Zwat A̱ni̱nai 1791 |
| Jen tyiai | 1 Zwat Jhyiung 1804 |
Tyeizat Hayiti hu,[lower-alpha 1] á̱ bu ngyei Zwang Shyia̱ Sa̱t Hayiti ji a̱ni,[lower-alpha 2] ku yet vwuot njhya̱ hwa ku ku ya-a̱ywan a̱ni nang Á̱nietafi̱rika á̱ ku tyia̱ mba mi̱ khwo a̱ni ku doot a̱ni mi̱ di̱ cat shyia̱ sa̱t mbwak tyok ci̱t Fi̱ransa hu ma̱ a̱keang Saint-Domingue, ma̱ a̱byin ka ka̱ yong a̱pyia̱ nka a̱fwun a̱ni nang á̱ ngyei Hayiti a̱ni.[1] Tyeizat huni ku yet mi̱ nyiung hwa mi̱ á̱kpa tyeizat á̱khwo ka̱ nwai ya-a̱ywan a̱ni mi̱ nkhang á̱nietbishyi ku si̱ tyia̱ á̱ si̱ kpaat a̱byin ka̱ tyok a̱pyia̱ nka a̱ni di̱ mi̱n khwo (shimba á̱ ni̱ nyian ta̱m di̱n ta)[2] a̱wot á̱khwukhwop á̱khwo bya bwuak si̱ yet á̱nietba̱ngtyok ba.[3]
Tyeizat Vincent Ogé hu ma̱ a̱lyia̱ 1790 nang A̱yaamulato (ba̱ byia̱ a̱sok A̱fi̱ransa ma̱ng Afi̱rika a̱ni) ba̱ swan swat sa̱t a̱ni ku tsa a̱ni si̱ tyia̱ kpa̱p tazwa a̱gwomna̱ti Tyeizat Fi̱ransa ba ba̱ nwuak mba a̱ka̱wat yet mman-a̱byin mi̱ Zwat Tswuon a̱lyia̱ 1791, a̱wot si̱ a̱hwa si̱ khwat a̱yaat bai ma̱ng á̱niet ba̱ng á̱khwo ba a̱wot Saint-Domingue si̱ nwai swat nyinyang a̱wot si̱ a̱hwa si̱ bai ma̱ngh tyeizat á̱khwo hu a̱tuk mam 22 Zwat A̱ni̱nai a̱lyia̱ 1791,[4] zang hwa si̱ jhyem ma̱ng shyiat sa̱t a̱byin ka a̱tuk mam 1 Zwat Jhyiung a̱lyia̱ 1804,[5] ma̱ng a̱khwukhwop á̱khwo wu, Toussaint Louverture, nang a̱gba̱ndang jenera wu a̱ swak konyan ma̱ng shi a̱ni. Tyeizat hu si̱ yet a̱gba̱ndang jen wa mi̱ nkhang kap Swanta Ati̱lantik hu[6][7] a̱wot nkyang na na̱ khwi tyeizat na si̱ ba̱ shai nkyang jhyang mi̱ khwo mi̱ bibyin A̱merika hu a̱mgba̱m. Ya-a̱ywan mi̱ cok swat sa̱t á̱khwo gbangbang hu si̱si̱ ntung ngaan tyok A̱fi̱ransa hu ma̱ng nvwuong, di̱n vak muna̱pyia̱ ma̱ng á̱niet ba̱ nwai yet a̱shong ku a̱dyundyung a̱ni ba̱ shyia̱ di̱ swan swat sa̱t hwa ba̱ si̱ shyia̱ sa̱t mbwak A̱shong Yurop ba.[8][9][10]
A̱ya̱fang
[jhyuk | jhyuk a̱tyin ka]- ↑ Revolisyon ayisyen; Révolution haïtienne, fr
- ↑ Script error: The function "langx" does not exist.; Guerre de l'indépendance
<ref> tags exist for a group named "lower-alpha", but no corresponding <references group="lower-alpha"/> tag was found.
- ↑ Knight, Franklin (2000). "Haitian Revolution". PLOS ONE. 13 (9). Bibcode:2017PLoSO..1284311I. doi:10.1371/journal.pone.0184311. hdl:2433/227462. PMC 5606932. PMID 28931020.
{{cite journal}}: Unknown parameter|article-number=ignored (help) - ↑ Ghachem, Malick W.; Danforth, Susan. "The Other Revolution". John Carter Brown Library. Brown University. Archived from the original on 2024-02-02. Retrieved 2022-03-11.[a̱fwuop ka̱ sang swuan di̱ndi̱ng a̱ni]
- ↑ Franklin W. Knight (Zwat Sweang 2000). "The Haitian Revolution". The American Historical Review. 105 (1): 103–115. doi:10.2307/2652438. JSTOR 2652438.
- ↑ Adam Hochschild (2005). Bury the Chains. Houghton Mifflin. p. 257.
- ↑ Plassart, Anna (2025-12-29). "Chapter 9 Rewriting Scottish Enlightenment History: Haiti and the Boundaries of Progress". De Gruyter Oldenbourg. p. 241–270. Retrieved 2026-01-08.
- ↑ "Why Haiti should be at the centre of the Age of Revolution – Laurent Dubois". Aeon Essays (in English). Archived from the original on 2019-09-04. Retrieved 2019-09-04.
- ↑ Joseph, Celucien L. (2012). "'The Haitian Turn': An Appraisal of Recent Literary and Historiographical Works on the Haitian Revolution". Journal of Pan African Studies. 5 (6): 37–55.
- ↑ Taber, Robert D. (2015). "Navigating Haiti's History: Saint-Domingue and the Haitian Revolution". History Compass. 13 (5): 235–250. doi:10.1111/hic3.12233.
- ↑ Bongie, Chris (2008). Friends and Enemies: The Scribal Politics of Post/colonial Literature. Liverpool, UK: Liverpool University Press. p. 45. ISBN 978-1-84631-142-0.
- ↑ Curtis Comstock, Sandra (2012). Incorporating Comparisons in the Rift: Making Use of Cross-Place Events and Histories in Moments of World Historical Change, a chapter in Anna Amelina, Beyond methodological nationalism: research methodologies for cross-border studies. Taylor and Francis. pp. 183–185. ISBN 978-0-415-89962-8.
- Tyap (Maba̱ta̱do)
- Articles containing Haitian Creole-language text
- Articles containing Fi̱ransa-language text
- Pages with script errors
- CS1 errors: unsupported parameter
- All articles with dead external links
- Articles with dead external links from July 2025
- Articles with permanently dead external links
- CS1 English-language sources (en)
- Pages with reference errors