Jump to content

Lyulyoot á̱gwam Dagbon

Neet di̱ Wikipedia
(Á̱ bwuak ndyo neet mi̱ vak Ya-Na)
               

Á̱ lyuut ati̱kut wuni di̱n Tyap Maba̱ta̱do ja (Maba̱ta̱do)

Lyulyoot á̱gwam Dagbon
Wikimedia list article

Si̱ huni yet a̱kwon á̱gwam A̱byintyok Dagbon kya, a̱byintyok A̱dagba̱mba ba, ka̱ shyia̱ di̱ fam a̱za Gana a̱ni.[1]

Magwam A̱byintyok Dagbon

Swang a̱lyiat ji Yaa-Naa fa "a̱gwam cet" da̱ a̱lyem Dagbanli ka. A̱gwam (Naa) Shitobu wa ku tsa shim a̱lyoot-tyok kani, a̱wot neet di̱n jen tyok nggu ji a̱gba̱m á̱gwam Dagbon si̱ tsa shim a̱lyoot-tyok a̱kya.

Naa Gbewaa
A̱ ku byia̱ mman ma̱ a̱di̱di̱t
A̱bi nggu ka shyia̱ Pusiga.
(ndyia̱ 1300)
ndyia̱ 1300
Naa Shitobu
A̱fai Naa Gbewaa.
A̱ cyiet a̱ si̱ nat di̱ fam a̱tak hu.
(ndyia̱ 1300–1400)
ndyia̱ 1300–1400
Yaa Naa Nyaɣisi
A̱fai Shitobu.
A̱ nok a̱keangtung a̱fai mi̱ Diyeli.
(1416–1432)
1415–1432
Yaa Naa Zulandi
(1432–1442)
1432–1442
Yaa Naa Biriyɔmda
(1442–1456)
1442–1454
Yaa Naa Daligu Damda
(1456–1469)
1454–1469
Yaa Naa Zoligu
(?–1486)
1469–1486
Yaa Naa Zɔŋ
(?–1432)
1486–1506
Yaa Naa Niŋmitooni
(?–1514)
1506–1514
Yaa Naa Dimani
(?–1527)
1514–1527
Yaa Naa Yɛnzoo
(?–1543)
1527–1543
Yaa Naa Dariʒiɛɣu
(?–1554)
1543–1554
Yaa Naa Luro
(?–1570)
1554–1570
Yaa Naa Titugri
(?–1589)
1570–1589
Yaa Naa Zaɣili
(?–1608)
1589–1608
Yaa Naa Zokuli
Á̱ ku byin nggu a̱fai, Bounkani, mi̱ Bouna, Khwong A̱ta̱m nZwuom a̱fwun, a̱wot á̱ka̱mbwon nggu na si̱ kpaat A̱byintyok Bouna ka.
(?–1627)
1609–1627
Yaa Naa Gungobili
(?–1648)
1627–1648
Yaa Naa Zanjina
(?–1677)
1648–1677
Yaa Naa Andani I
Andani Sighle "Bangumanga"
(?–1687)
1677–1687
Yaa Naa Binbiɛɣu
Binbiegu
(?–1700)
1687–1700
Yaa Naa Gariba I
(?–1720)
1700–1720
Yaa Naa Saalana Ziblim I
Saalana Ziblim Saa
Naa saalana Ziblim
(?–1735)
1720–1735
Yaa Naa Ziblim Bandamda II
Ziblim Bandamda
(?–1740)
1735–1749
Yaa Naa Andani Jaŋgbariga II
Andani Jaŋgbariga
(?–1740)
1749–1765
Yaa Naa Mahami I
Mahami Koringa
(?–1785)
1765–1785
Yaa Naa Sumani Zoli
Sumani Zoli
(?–1779)
1778–1779
Yaa Naa Ziblim III
Ziblim Kuliŋku
(?–1760)
1740–1760
Yaa Naa Yakubu I
Yakuba
(?–1839)
1799–1839
Yaa Naa Abdulai I
Abdulai Naɣibiɛɣu
Ablai Naɣibiɛɣu
(?–1876)
1864–1876
Yaa Naa Andani II
Andani Jirilɔŋ
(?–1899)
1876–1899
Yaa Naa Alaasani Tipariga
(?–1917)
1899–1917
Yaa Naa Aburu Satankuɣili II
Aburu Satankuɣili
A̱vku nyia̱ tyok nang byiek-a̱gwam ba̱ng si̱ tat a̱lyia̱ 1920.
(?–1938)
1917–1938
Yaa Naa Mahama Kpɛma II
Mahama Kpɛma
(?–1948)
1938–6 Zwat Sweang 1948
Yaa Naa Mahama BilaIII
(?–1953)
1948–1953
Yaa Naa Abdulai BilaIII
(?–1967)
1953–1967
Yaa Naa Andani Zɔlikuɣili III
(?–1967)
1968–1969
Yaa Naa Mahamadu IV
Mahamadu
(?–1967)
2 Zwat A̱kubunyiung 1969–1974 Á̱ ti̱n nggu mi̱ tyok hu
Yaa Naa Yakubu II
Yakubu
Á̱ hyat nggu dundung ma̱ng á̱nietkhwop-á̱niet tyok 39 nggu ba.
(?–27 March 2002)
1974–27 Zwat Tsat 2002
Yaa Naa Gariba II
Abukari Mahama
(1939–?)
18 Zwat Jhyiung 2019–?
  • Yaa Naa
  • Gana
  • Khwong A̱na-a̱shong
  • Lyulyoot á̱nietba̱ngtyong
  1. Kuyini, Bawa (2013-07-22). Re-Thinking Values in Africa: For Collective Wellbeing (in English). BookBaby. ISBN 9781922204882.